Главная » 2019 » Сентябрь » 10 » Өлүөхүмэ оҕолорун тустууга күүскэ эрчийэр кэммит кэллэ

Өлүөхүмэ оҕолорун тустууга күүскэ эрчийэр кэммит кэллэ

2019-09-10 в 10:48 AM просмотров: 28 комментариев: 0 Спорт


Өлүөхүмэ улууһугар тустуунан дьарыктаныы муҥутуурдук 80-с сылларга биллэ сылдьыбыта. Токоҕо, Хороҕо, 2-с Нөөрүктээйигэ, Абаҕаҕа, Үҥкүргэ, Улахан Муҥкуга филиаллаах Өлүөхүмэтээҕи оҕо-ыччат спортивнай оскуолатыгар бу көрүҥҥэ сүрүн тренеринэн Яков Кириллович Петров үлэлиирэ. 90-с сыллардааҕы дойду үрдүнэн сатыылаабыт урусхал Өлүөхүмэ күүстээхтэриттэн чаҕыйбатаҕа, дьарыгы тохтоппута. Ол кэмтэн манна тустуу тыына кылгаан, күн бүгүн да олус уустук балаһыанньаҕа сылдьар. Билигин “Даппарай хапсаҕайа” бырайыак улуус иһигэр тустууга талааннаах оҕолору, баҕалаах улахан дьону түмэр. Тэрийээччилэр күрэхтэһиини регион таһымыгар таһаарар баҕалаахтарын эттилэр. 
“Тустууга интэриэстээх, бу спорт көрүҥүнэн дьарыктаныан баҕалаах оҕо баарын үрдүнэн, тренер, эрчиллиигэ усулуобуйа тэриллиитэ кыайтарбакка, бу хайысхаҕа өрүттэ иликпит”, - диир “Даппарай хапсаҕайа” бырайыак тэрийээччилэриттэн биирдэстэр Иннокентий Михайлович Тымыров. Мин кинини көрсөн, 10-ча сыллааҕыта олоххо көхтөөх көрүүлээх дьон тэрийбит күрэхтэһиилэрин ис суолтатын, тутулун уонна сайдыытын туһунан кэпсэттим. 
- “Даппарай хапсаҕайын” тэрийбиппит 2021 сылга уон сылын туолар. Виссарион Васильевич Торговкин, Василий Васильевич Алексеев буолан бастаан саҕалыырбытыгар улууспутугар маассабай спорду таһаарыахха, өрө тутуохха уонна ону оҕолорбутугар, ыччаппытыгар туһулуохха диэн сыал-сорук туруоруммуппут. Итиннэ биһиэхэ улахан көмөнү боксаҕа Россия спордун маастарыгар кандидат Павлов Владимир Владимирович бэйэтин үтүө холобурунан оҥорбута. Билигин бу күрэхтэһиини улууспут олохтоохторо сэҥээрэр буоллулар. Оннооҕор 30 көстөөх сиртэн Тээнэттэн кэлэллэр. Быйылгы киирсиигэ оҕолуун-улаханныын 156 киһи кыттыбыта элбэҕи этэр.
- Атын улуустар тустууктара интэриэһиргииллэр дуо?
- Устудьуоннарбыт табаарыстарын илдьэ кэлэллэр. Олус үчүгэй тэрээһиннээх, күүстээх ыччат баар эбит, сайдар кыахтаах диэн сыана биэрэллэр. Сылын аайы кыттааччы ахсаана эбиллэн иһэр. Ол иһин бу бырайыакпытын республика таһымыгар таһаарар баҕалаахпыт.
- Республика спортка миниистирэ Иннокентий Григорьев ааспыт ыйга кэлэ сылдьыбыта. Бырайыаккыт туһунан кэпсэттигит?
- Көрсөн. Кэпсэтэн. Эһиил “Даппарай хапсаҕайын” республика таһымыгар таһаарар баҕалаахпыт диэн былааммытын эттибит. Иннокентий Юрьевич урут да сэҥээрэр этэ, билигин да биһириибин диэтэ. Билиҥҥи салалта аллараттан көҕүлээһин тахсарын өйүүр буолан, үчүгэй. Онон эһиил манна олунньу ый 23 күнүгэр республика таһымнаах тренердэр, тустууктар кэлэн бастыҥ бырахсыылары көрдөрүөхтэрэ.
- Оччоҕуна билиҥҥиттэн күүстээх бэлэмнэниини ыытар буоллаххыт?
- Өлүөхүмэ куоратыгар Токоттон уопуттаах тренер, спорт маастарыгар кандидат Алексей Титов көһөн кэллэ. Хапсаҕай уйатыгар Үөһээ Бүлүүгэ тиийэ күрэхтэһиилэргэ кыттар спортсмен. Кини ыччаты эрчийэригэр сөптөөх усулуобуйа тэриллиэ дии саныыбыт. Ордук куорат оҕолоругар тустуу мындырдарыгар үөрэтэригэр кыах бэриллиэн наада. Бу – ким эрэ баҕа санаата буолбатах, бу олохпут ыҥырыыта, ирдэбилэ, үйэбит инникигэ хардыыта буоларын өйдүөх тустаахпыт. Хомойуох иһин, билигин Өлүөхүмэ куоратыгар тустууга тренер диэн суох. 
-   Уон сыл диэн эттэххэ дөбөҥ. Элбэх үлэ ыытылыннаҕа. Ситиһиилэргититтэн холобурда кэпсээ.
- Биһиэхэ тустууга талааннаах ыччат элбэх. Кыра саастарыгар ону таба көрөн, эрчийэн, салгыы үчүгэй усулуобуйалаах Мэҥэ Хаҥалас оскуолатыгар ыытан үөрэттэрэбит. Холобур, игирэ уолаттарбыт Копыловтар оҕолорго аан дойду чемпионнара буоллулар. Бу улахан ситиһии. Инникитин Өлүөхүмэ улууһугар көҥүл тустуу, хапсаҕай сайдарыгар эрэл кыымын саҕар. 
- Көҕүлээһини олохтоох дьаһалталаргыт төһө өйүүллэрий?
- Көҥүл тустуу Саха сиригэр бастакы нүөмэрдээх спорт көрүҥэ буоларынан, салайааччыларбыт бу хайысхаҕа күүстээх болҕомтону уурар кэмнэрэ кэллэ. Баар кыахпытыгар тирэнэн оҕону кыра сааһыттан тустууга бэлэмнииргэ үлэлиэхтээхпит диэн толкуйдаахпыт. Кини салгыы Дьокуускай, Чурапчы, Нам, Бүлүү уонна да атын улуустар ааттаах-суоллаах оскуолаларыгар уһуйуллалларыгар суолу тэлэн биэриэхтээхпит. Улахан таһымҥа таһаарыахтаахпыт. Инникитин бэйэбит спортивнай оскуолабыт интернаттанан, аны биһиги атын улуус оҕолорун эрчийэр кыахха тахсыахтаахпыт. Билигин талыллыбыт баһылык оҕо спорда улууска сайдыытыгар туспа программанан дьаһаллары ыларыгар бүк эрэнэбит. 
- Аҕыйах ахсааннаах норуоттар түөлбэлээн олорор сирдэригэр, холобур Тээнэҕэ тустууну хайдах ылыналларый? 
- Бэйэм родовой община баһылыга буоларым быһыытынан табаһыттар олохторугар, кинилэр оҕолорун сайдыытыгар олус кыһаллабын. Дьиэ кэргэттэр оҕолорун кыахтарын-ситиилэрин көрөн, салгыы үөрэнэллэригэр кыаҕы биэрэ сатыыбыт. Уолаттар тустууга олус сыстаҕастар. Чэпчэки атлетикаҕа да чугастар. Хааннарыгар баар диэххэ сөп. Тыа сирин оҕото спортка тардыстар, атыҥҥа аралдьыйара да суох, аны туран куруук үлэлии сылдьар, онон куруук бэлэм. Билигин икки уол Уус Алдаҥҥа тиийэн үөрэнэр. Биирдэрэ төрдүс сыла, иккиһэ бэһис сыла. Республика иһигэр күрэхтэһиилэргэ кытталлар. 
- Өлүөхүмэ сирэ-дойдута үүннэрбит тустууктарынан кимнээҕи ааттаталыаҥ этэй?
- 2-с Нөөрүктээйи филиалыгар тренердээбит, спорт маастара Николай Егорович Константинов, Хороттон спорт маастара Григорий Афанасьевич Яковлев, Токоттон спорт маастара, ДЮСШ директорынан үлэлээбит, хапсаҕайга Саха сирин муҥутуур кыайыылааҕынан буола сылдьыбыт Александр Вениаминович Киселев, Киндигииртэн төрүттээх, Токо оскуолатын 7 кылааһын кэнниттэн салгыы Чурапчыга дьарыктаммыт,  спорт маастара Николай Иванович Кульбертинов, эмиэ Өлүөхүмэҕэ кынат куурдуммут, Чурапчыга уһуйуллубут спорт маастара, Саха сирин үтүөлээх тренерэ Яков Яковлевич Филиппов, Абаҕаҕа эрчиллибит, Кээччиттэн төрүттээх спорт маастара, былырыын Альхесираска полицейскайдар боксаҕа турнирдарыгар Европа чемпиона буолбут Вячеслав Егоров уо.д.а. Бу ааттаах-суоллаах тустууктар элбэх ыччаты иитэн-үөрэтэн таһаардахтара, олохторун суолун сөпкө туталларыгар күүс-көмө буоллахтара.
- Оҕо сааска олук уурааһын диэн баарыгар чахчы итэҕэйэр буоллаҕыҥ?
- Оннук. Оҕо кыра сааһыттан сайдарыгар усулуобуйа тэриллиэхтээх. Энергиятын үтүөҕэ, кэскиллээххэ туһаайарыгар көмө буолуохтаахпыт. Ол иһин хайаан да маассабай спорт, биирдиилээн оҕону интэриэһиргэтэр көрүҥнэр хайаан да баар буолуохтаахтар. Оҕо спорда инники күөҥҥэ тутуллуохтаах. Оччоҕуна улахан спортка ситиһиилэммэтэхтэринэ да, үтүө киһи буола улааталлар. Бу буолар биһиги сыалбыт-сорукпут. Хас биирдии оҕону улахан суолга тахсыар диэри кэтээн көрө сылдьабыт. 
Хас нэһилиэк аайы биһигини өйүүр дьонноохпут, ол иһин биһиги кэккэбит хаҥыыр. Онон санаабыппытын ситэриэхпит, тиһэҕэр тириэрдиэхпит, “Даппарай хапсаҕайа” диэн биллэр буолуоҕа.
- Оннук эрэ буоллун! Онно төрдүгүт-уускут, айылҕаҕыт да көмөлөһөр буолуохтаахтар.
- Түөрт улахан эбэ устан ааһар: Өлүөнэ, Өлүөхүмэ, Чаара, Токо. Үрэхтэрбит да элбэхтэр. Маннык ураты айылҕалаах сиргэ күүстээх-уохтаах дьон төрүүрэ-үөскүүрэ анаммыт курдук буоллаҕа. 
- Тустуунан күүскэ дьарыктанар кэммит кэллэ диигит. Бастатан туран ханнык кыһалҕаны быһаарыа этигитий?
- Улууспутугар тустуу бары көрүҥэ тэҥҥэ тутуллан сайыннарыллыахтаах. Билигин “Чароикка” дзюдоҕа эрэ эрчиллэллэр. Көҥүл тустууга, хапсаҕайга олус хааллыбыт. Маны сэргэ өлүөхүмэлэр курдаһан тустуубутун тилиннэриэҕиҥ, ааттатыаҕыҥ. Программа оҥоһуллан бигэргэтилиннэҕинэ, үбүлээһин көрүллүө. Оройуоммут салалтата бу хайысханы өйүүрүгэр бигэтик этэбин.  Онон бары бииргэ сомоҕолоһон оҕо спорда сайдарыгар кыһаллыаҕыҥ диэн ыҥырабын.

Полина Николаева.

Фотографии по теме
Комментарии 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Copyright © 2014 АУ Редакция газеты «Олекма» Хостинг от uCoz Design created by ATHEMES