Главная » 2019 » Август » 27 » Өлүөхүмэ сүүрүк аттара Ил Дархан бирииһигэр бэлэмнэнэллэр

Өлүөхүмэ сүүрүк аттара Ил Дархан бирииһигэр бэлэмнэнэллэр

2019-08-27 в 8:50 AM просмотров: 36 комментариев: 0 Общество

Саха сиригэр сылгы сүүрдүүтүн спорда куруук дьон көҕүн тардар. Өлүөхүмэ улууһа онтон туора турбат. Республика соҕуруулуу-арҕаа хочотугар 30-ча сыл анараа өттүгэр саҕаламмыт сүүрүк аттары ууһатыы билигин бастакы түмүктэри көрдөрөн эрэр. Сылын аайы регион таһымыгар ситиһии сиэтиллэн иһэр. Олохтоохтор аны биэс сылынан Ил Дархан бирииһин ылар былааннаах үлэлии сылдьаллар. Билигин улууска 30-ча сүүрүк ат баар.

90-с сыллартан саҕалаан, Өлүөхүмэ улууһугар сүүрүк аты аҕалан, ууһатан барбыттара. Оччолорго улуус баһылыга Торговкин Леонид Афанасьевич өйөбүлүнэн бастакы чыыстай хааннаахтар кэлбиттэрэ. Ол кэмтэн бириэмэ өр күүттэрбэтэҕэ, өлүөхүмэлэр аттара республика биэтэктэригэр ааттанан барбыттара.

Бэлиэтээн этэр буоллахха, 2000 сылга диэри чыыстай боруодалары оройуоҥҥа 20-тэн тахсаны аҕалбыттар. Олор ууһаан-тэнийэн, билигин “полукровтар” (хаан аҥардаахтар) баар буоллулар.

1998 сыллаахха Дьокуускай ипподромугар 4600 м Кыыллаахтан сылгы фаната Василий Алексеев эрчийбит Хатан Тураҕаһа сүүрбүтэ. Иккис кэлбитэ. Бу Өлүөхүмэттэн бастакы ситиһии этэ. Онтон тохтуу сылдьан баран, 2010 сыллаахха дойдуларыгар ыытыллыбыт Норуоттар спортивнай оонньууларыгар, Сунтаарга Олоҥхо ыһыаҕар, Ньурбаҕа хамаанданан, биирдиилээн дистанцияларга кыайаллар. Бүлүүгэ ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕар Герман Янков тренердээх Өлүөхүмэ улууһа бастыыр. Сылгыһыт күнүгэр былырыын тэриллибит Намҥааҕы сүүрдүүгэ Харас диэн ат (тренер Вячеслав Нарахаев) 60 км-га 60 аттан төрдүс кэлбитэ, бу манна Өлүөхүмэ хамаандата үһүс буолбута. Быйыл Үөһээ Бүлүүгэ эмиэ кыттыыны ылбыттара.

Быйылгы Туймаада ыһыаҕар өлүөхүмэлэр аттара Медалек 3 км 200 м (тренерэ Вячеслав Нарахаев), 4600 м Белатор (тренерэ Герман Янков) бастаатылар. Намҥа Олоҥхо ыһыаҕар эмиэ миэстэлэстилэр. Аммаҕа 4 км 600 м өлүөхүмэлэр аттара утуу-субуу иккис-үһүс кэлбиттэрэ. Аны Дьокуускай ипподромугар сүүрүүгэ 7 км Медалектара иккистиир. “Бу сүүрүүлэри көрдөххө биһиги сылгыларбыт ордук уһун дистанцияҕа күүстээхтэр эбит. Инникитин Ил Дархан бирииһин ылыахпыт диэн үлэлии сылдьабыт. Уолаттар бэлэмнээхтэр, үөрүйэхтээхтэр. Сүнньүбүтүн була сылдьабыт. Уу суолунан кэлэбит-барабыт. Айаммытын быйыл улуус бюджетыттан уйуммуттара, бу үгэс салҕанарыгар эрэллээхпит. Улууспут салалтатыгар, куорат дьаһалтатыгар биһиги сырабытын өйүүллэригэр махталбытын билллэрэбит”, - дииллэр ат баайааччылар.

Аттарын удьуоруттан көрөн талан ылалларын кэпсииллэр. Төрүттэрин үөрэтэн билэн баран, ууһаталлар. Барытын суоттууллар, ааҕаллар. Анал схемалаахтар. Кинилэр кэпсииллэрин истэ олорон, бу туспа наука буоларын итэҕэйдим. Туһааннаах министиэристибэлэр, үөрэх кыһалара чинчийиигэ ылсаллара, дьиҥэр, наада эбит дии санаатым. Билигин оннук суох.

Баайыылара да уратылаах. “Кистэлэҥи арыйбаппыт. Интэриэһиргиир атын улуус тренердэрэ билэллэр”, - дииллэр.

Сүүрүк сылгынан учууталлар, пенсионердар, предпринимателлэр бары дьарыктаналлар, дьахталлар да хаалсыбаттар. Онон Дьөһөгөй оҕото барахсан эйгэтиттэн, хайысхатыттан тутулуга суох түмэр киһитэ элбэх, күүһэ баһаам. Ити эрээри докумуоннара сатаммакка, устааптаах тэрилтэ оҥосто иликтэр. Федерация да тэриллэ сылдьыбыттаах, эмиэ уһаабатах. Ол иһин 200-чэ сылгынан таптаан дьарыктанааччы киирэр уопсастыбатын тэрийэр баҕалаахтарын иһитиннэрдилэр.

Улуустарыгар былаан быһыытынан сылга иккитэ улахан күрэх ыытыллар: ыһыахха уонна Куорат күнүгэр. Итиэннэ 2-с Нөөрүктээйигэ сэрии бэтэрээнэ Егор Алексеевич Филатов бирииһигэр улахан бириистээх сүүрдэр буолбуттара иккис сыла. Кыыллаахха сылгыһыт Владимир Максимов бирииһин эмиэ тэниппиттэр. Сыллата стартка 40-60 сылгы тахсар. Биир дьыл 70-тан тахса сылдьыбытын муҥутуур кыах быһыытынан билинэллэр.

Сүүрүк аты бэлэмнээччилэр кыттыһан былырыын Тулагыга учаастак атыыласпыттар. Онно аттарын эрчийэр көнньүүһүнэ туппуттар. Кыыллаахтан Герман Грязнухин, Кээччиттэн кырдьаҕас сылгыһыт, уруккута ат баайааччы Михаил Дмитриевич Федотов, 1-кы Нөөрүктээйиттэн эдэр сылгыһыт Денис Кузьмин, Бердинкэттэн Сергей Седых уо.д.а. биирдии убаһаны биэрбиттэр. Билигин бу саҥа сирдэригэр киинтэн чахчы үчүгэй боруодалаах сүүрүк аты аҕалан Ил Дархан, правительство бириистэригэр кыттар баҕалаахтар. Ат сыаналааҕынан, эмиэ кыттыгас ыларга былаанныыллар. Түмүктээх буоларыгар эрэллээхтэр.

- Сүүрэр сылгыны иитии улахан ыарахана суох, баҕа эрэ наада. Барыыһы киллэриигэ буолбакка, санаа күүһүгэр итэҕэйэбит. Ким эрэ компьютердыырын, ким эрэ саахыматтыырын курдук, биһиги сылгы сүүрдүүтүн спордунан дьарыктанабыт. Ороскуокка киирэргин билэн туран, көҥүл өттүгүнэн киирсэҕин. Дьоммут-сэргэбит үөрдүн-көттүн диэн. Спортивнай интэриэс эмиэ баар. “Өлүөхүмэлэр аттара кыайдылаа-ар!” дииллэрэ да истэргэ үчүгэй, - диир сылгы фаната Василий Алексеев.

Улууска сүүрэр сылгыны иитиинэн ордук умсугуйан дьарыктаналлар. Олор истэригэр 1-кы Нөөрүктээйи олохтооҕо Степан Павлов ыраас хааннаах сылгыларынан быйыл Өлүөхүмэ ыһыаҕар үрдүк ситиһиилэри көрдөрдө, сыаналаах бириистэргэ тигистэ. Мичил Жирохов саха сылгыларыгар хаһыс да сылын үчүгэй кыттыыны ылар. Тренер Александр Баля үлэтэ сыаналанар. 2-с Нөөрүктээйиттэн кырдьаҕас сылгыһыт Иван Семенович Корнилов сүүрдүүгэ эмиэ сыл аайы кыттар. Кээччиттэн Сергей Сергеевич Брагин сыаналаах сылгылары анаан-минээн икки төгүл атыылаһан, кыраһыабай сылгы сүүрүүтүн көрдөрөн, дьон махталын ылар. Олекминское сэлиэнньэттэн Владимир Янков үчүгэй түмүктэри көрдөттүүр. Үҥкүртэн Евгений Бояркин уонна Дмитрий Копылов, Артур Копылов бэлэмнээбит аттара эмиэ бастыҥнар ортолоругар киирсэллэр.

Өлүөхүмэҕэ Кыыллаах саамай элбэх ат баайааччылааҕынан биллэр. Олор истэригэр Герман Егорович Грязнухин, Иван Корнилов, Алексей Семенов, Максим Акимов, Вячеслав Нарахаев, Борис Убабытов олус күүскэ дууһаларын ууран туран дьарыктаналлар.

Өлүөхүмэҕэ приленскай боруодалар олохсуйбуттар, былыргы дьаамсыктартан хаалбыттар. Тулуурдаах буолан, айылҕа көстүүлэрин этэҥҥэ аһардалларын олохтоохтор кэпсииллэр. Аны этэ олус иҥэмтиэлээх. “Эппитин батарарбыт олус уустуктардаах. Улуус таһыгар таһаарыы ыарахаттардаах. Ол иһин бэлэм бородууксуйа быһыытынан оҥорон таһаарарга биһиэхэ сыахтар арыллыахтарын наада. Иккис курдук, бу олохтоохторго үлэ миэстэтин таһаарыы, доруобай аһынан нэһилиэнньэни хааччыйыы буолар”, - дииллэр сылгыһыттар.

Аны сайын өлүөхүмэлэр күүтүүлээх проектара олоххо киирэр буолла. Бары ирдэбиллэргэ эппиэттир ипподромнарын тутуутун Ил Дархан кэлэ сылдьан, быһаарда. Республика салайааччыта Айсен Николаев сылгы энтузиаһа Василий Алексеев көҕүлээһининэн, олохтоохтор күүстэринэн тутуллубут ипподрому илэ хараҕынан көрөн баран, 7 мөл. солк. республика бюджеттан көрөрү соруйда. Онон эһиил Олоҥхо ыһыаҕар саҥа ипподромҥа дьон-сэргэ мустан “Аттар, түстүлээ-ээр!” диэн хаһыыны кытта уруй-айхал этиэхтэрэ.

Сотору, балаҕан ыйын 14-гэр, “Өлүөхүмэ куорат күннэригэр” үгэскэ кубулуйбут Ат сүүрдүүтэ буолуоҕа. Дьон бу тэрээһини долгуйа күүтэр, оттон аттар бэлэмнэнэллэр.

Владимир ЯНКОВ,

сүүрэр сылгыны иитээччи, Олекминское сэлиэнньэ:

- Оскуолаҕа харабылынан үлэлиибин. Эһэлээх эбэбэр, төрөппүттэрбэр куруук сылгы баара. Онон оҕо сааспыттан Дьөһөгөй оҕотугар сыстаҕаспын. Билигин бэйэм тоҕус төбө улахан сылгылаахпын, сүүрүгүм үстэр. Үс сылааҕыта “Сылгыны иитии” диэн программанан миэхэ уонна үөлээннээхпэр Одинцов Григорийга сылгыларбытын ыларбытыгар субсидия биэрбиттэрэ. Табаарыһым сүүрдэр ата эмиэ үһүөлэр, сылгытын төбөтө аҕыс.

Бэйэбит ууһатан, иитэн таһаартаабыт сылгыларбыт. Онон олохтоох аттар диибит, “полукровкалар”. Орловскай боруодаттан төрүттээхтэр. 13 саастаах сылгы Шаддат диэн ааттаах, убайбыттан миэхэ кэлбитэ. 2010 сыллаахха Өлүөхүмэ куоратын үбүлүөйүгэр кыайбыта. Оттон Григорий Леди диэн ата 4 саастаах. Абаҕаҕа сүүрдүүгэ кыттыбыта, бастаабыта. Республикаҕа кыттар баҕалаахпыт.

Полина НИКОЛАЕВА.

Фотографии по теме
Комментарии 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Copyright © 2014 АУ Редакция газеты «Олекма» Хостинг от uCoz Design created by ATHEMES