Главная » 2018 » Июнь » 8 » Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии чэрчитинэн

Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии чэрчитинэн

2018-06-08 в 8:58 AM просмотров: 428 комментариев: 0

Бары билэрбит курдук, 2020 сылга Өлүөхүмэҕэ Олоҥхо ыһыаҕа ыытыллыахтаах.

Бу республика таһымнаах улахан суолталаах тэрээһиҥҥэ бэлэмнэнии күүскэ барар. Бэлэмнэнии былаанын чэрчитинэн аҕыйах хонуктааҕыта - ыам ыйын бүтэһик күннэригэр - Дьокуускайтан Арктическай государственнай культура уонна искусство институтун преподавателэ СЕРГИНА Евдокия Степановна кэлэн культура үлэһиттэригэр, ыһыаҕы тэри- йээччилэргэ семинар ыытта.

- Бу Олоҥхо ыһыаҕа диэн олус улахан, республикабыт эрэ буолбакка, Россия та-һымыгар да тахсар олус улахан бырайыак буолар. Биһиги республикабыт культураҕа министерствота итиннэ сүрдээх улахан болҕомтотун уурар. Ол иһин буоллаҕына, биһиги Арктическай институппут Олоҥхо ыһыахтарыгар быһаччы көх-төөх кыттыыны ылар, - диэн кэпсиир Евдокия Степановна.

- Мин Өлүөхүмэҕэ кэлбит сыалым-соругум диэн бу ыһыаҕы тэрийэн ыытыахтаах культура үлэһиттэригэр кэнники кэмҥэ история салаатыгар ыытыллыбыт научнай таһымнаах улахан этнографическай чинчийии-лэргэ олоҕурбут, дириҥник үөрэтиллибит ыһыах араас силиктэрин, ыһыах этикетин, ыһыах итэҕэлин. ыһыах ыытыллар тутулун, ыһыах тэрээһинин, онно туохха бол-ҕомто ууруллуохтааҕын, хайа хайысханан хайдах салайыах-ха сөбүн, хайдах тэрийэргэ, кимнээҕи кытта хайдах үлэлэһиэххэ сөбүн, таҥас-сап, симэх боппуруостарын, хорчуопкатыгар тиийэ араас бытархай кыһалҕалары хайдах быһаарарга үөрэтии, билиһиннэрии буолар.

Ыам ыйын 28 күнүттэн саҕалаан 30-с күнү киллэрэн туран, сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри, кулууп үлэһиттэригэр анаан аҥардас ыһыах тэрээһинин проблемаларыгар үлэ барда.

Бастакы күҥҥэ историчес-кай чахчыларга олоҕурбут информациялары билиһиннэрии уонна ырытыы буолбута. Иккис күҥҥэ алгыс тутулун, ыһыах алгыһын, кымыс иһиитин сиэ-рин-туомун үөрэтии барда. Ону таһынан ыһыаҕы киэргэтэр сахалыы оонньуулар сиэрдэрин-силиктэрин билиһиннэрии буолла. Үһүс күммүтүгэр ал-гыһы хайдах быһыылаахтык ыытыллыахтааҕын, сүрүн хамсаныыларын, сүрүн нуормаларын, этикетин билиһиннэрэбит. Өссө эбирээти толорууга хайдах хамсаныллыахтааҕын үө-рэтэн, чочуйан практическай үөрэх ыытыахпыт.

Тоҕо диэтэххэ, ханнык ба-ҕарар омук обрядовай культуратыгар, сиэрин-туомун культуратыгар анал хамсаныылар бааллар. Сахалыы эбирээттэргэ эмиэ оннук баар. Ол курдук, аҥардас кымыс иһиитин сиэрэ-туома иһитигэр-хомуоһугар, хайдах иһиитигэр, тылыгар-өһүгэр тиийэ туспа быраабылалардаах. Ону барытын билиэххэ наада. Эр киһи чороону тутуута, дьахтар чороону тутуута тус-туһунан этикеттээх.

Бу мин кэннибиттэн аны таҥас-сап өттүгэр, олоҥхону толоруу, сахалыы ырыаны-тойугу толоруу техникатыгар үөрэтэр куурустар буолуохтара. Онно анал үөрэхтээх дьоннор кэлэн салгыы үөрэтэн барыахтара дии саныыбын.

- Арктическай институкка эһиги тугу үөрэтэҕитий?

- Мин буоллаҕына Арктика норуоттарын фольклордарын, сиэрдэрин-туомнарын, эбирээттэрин уонна олору толоруу маастарыстыбатын, искусствотын, норуот тылынан айымньытын уонна ырыатын-тойугун үөрэтэбин. Онно, биллэн турар, саха норуотун культурата хайаан да киирэр. Биһиги кафедрабыт норуот уус-уран культуратын кафедрата диэн ааттанар, онно икки хайысха баар - этно-культурнай киини салайыы уонна любительскай хореографическай коллективы салайыы. Оттон институкка бэйэтигэр хас даҕаны идэҕэ үөрэтэр хайысха баар. Ол курдук, артыыстары бэлэмнээһин хайысхата, библиотекардары бэлэмнээһин, культура эйгэтигэр информационнай технологияны киллэрии, үөрэтии ха- йысхата баар. Өссө культурнай үлэ хайысхата диэн баар.

Ити хайысхалар бэйэлэрэ тус-туһунан уратылаахтар. Холобура, этно-культурнай кии-ни салайыы диэн хайысхаҕа студеннар норуот эпическэй айымньыларын толоруу искусствотыгар үөрэнэллэр, Ол аата олоҥхону профессиональнай таһымнаахтык толорууга. Иккис куурустан сиэри-туому толоруу, чинчийии проблемаларын, норуот ырыанан искусствотын үөрэтэллэр.

- Институкка төһө ыччат үөрэнэрий?

-Арктическай институт бэйэ-тин хайысхата олус ураты. Ол курдук, биһиги сылын аайы 10-нуу оҕону эрэ ылабыт. Онтон элбэҕи ылбаппыт. Тоҕо диэтэххэ, биһиги институппут искусство дьонун, айар талааннаах дьону иитэн, үөрэтэн таһаарар. Былыр-былыргыттан культураны баһылаабыт дьон ураты философскай көрүүлээх, ураты өйдөөх-санаалаах, ураты үрдүк таһымнаах культуралаах буоллахтара. Ол иһин биһиги институппут ол үгэһи тутуһан, культура салаатыгар талааннаах оҕолору сүүмэрдээн, үрдүк таһымнаах профессионаллары иитэн-үөрэтэн таһаарарга дьулуһар. Урут өссө 5 эҥин эрэ оҕо ылыллара, оттон кэлин 10 миэстэни биэрэр буоллулар. Быйыл, холобура, биһиги институппутун 4 ыччат бүтэрэр. Ити этно-культурнай киини салайыы хайысхатыгар. Оттон хореографическай коллективы салайыы хайысхатыгар 5 ыччат бүтэриэхтээх. Онон бу икки хайысхаҕа барыта быйыл 9 ыччаты бэлэмнээн таһаарабыт.

Бу оҕолор самодеятельнай коллективтары да салайыахтара, культура эйгэтигэр ха- йысхалаах тэрилтэлэри сала- йыахтара, креативнай бизнеһи, креативнай экономиканы, айар үлэ маркетинин баһылыырга бэлэм тахсаллар. Онон олус түргэнник карьера оҥорон үрдээн, уопсастыбаҕа биллэн-көстөн барыахтарын сөп.

- Куоҥкурус баар дуу?

- Сылын аайы куоҥкурус баар. Манна биири бэлиэтиэм этэ, сорох оҕолор БКЭ-ҕэ нуучча литературатыгар экзамены туттарбакка кэлэллэр. Ол эрээ-ри айымньылаах үлэни талар буоллахха, ырыаһыт, тойуксут, үҥкүүһүт уонна культура эйгэтин тэрилтэтин салайааччыта буолуон баҕалаахтар биһиэхэ үөрэххэ киирэллэригэр нуучча литературатын БКЭ-тин хайаан да туттарыахтаахтар.

Биһиги институппутугар атын регионнартан да кэлэн үөрэнэллэр - Ямало-Ненецкэй уокуруктан, Камчаткаттан, Сахалинтан, Читинскэй уобалас-тан, Хабаровскай кыраайтан.

Кэтэхтэн үөрэнии төлө-бүрдээх, 45 тыһ. солк. курдук.

Студеннар үөрэнэр усулуо-буйалара олус үчүгэй. 3 стипендияны ылаллар - социальнай, государственнай уонна федеральнай - барыта холбоон 20-чэ тыһ. солк. буолар.

-Үөрэхтэрин бүтэрдэхтэринэ үлэни түргэнник булаллар дуо?

- Биһиги институппутун бү-тэрбит оҕолор үлэнэн хааччыллыылара 100 бырыһыан диэххэ сөп. Биһиги выпускниктарбыт Олоҥхо театрыгар артыыстарынан үлэлии сылдьаллар, элбэх оҕо коммерческай, туристическай хайысхаҕа үлэлииллэр. Сорохтор норуот уус-уран айымньытын кииннэрин, уус-уран коллективтары салайаллар. Бэйэлэрэ да туспа уус-уран самодеятельность коллективын тэринэллэр. Биһиэхэ актерскай да хайысха баар буолан, киинэҕэ уһуллар артыыс да буолуохтарын сөп. Ол курдук институппутугар А.С.Борисов, К.Н.Степанов, С.И.Борисова, А.Адамова уо.д.а. курдук республикабыт биллиилээх артыыстара кэлэн студеннарбытын бэйэлэрин маастарыстыбаларыгар үөрэтэллэр. Профессор Ю.И.Шейкин, З.И.Унарова курдук наука сулустара эмиэ биһиги институппутун кытта үлэлэһэллэр.

Ректорбыт Игнатьева Саргылаана Семеновна Россия аҕыйах ахсааннаах норуоттарын культураларын тилиннэриигэ, сайыннарыыга улахан болҕомтотун ууран үлэлиир.

Ол иһин араас хабааннаах улахан бырайыактарга кыттан үлэлиибит. Студеннарбыт республикаҕа буолар бары улахан культурнай тэрээһиннэргэ быһаччы кыттыыны ылаллар.

- Өлүөхүмэҕэ бастакы кэлиигит эбит, туох дии санаатыгыт?

- Бастатан туран, олус кэрэ айылҕалаах, ыраас салгыннаах дойду эбит дии санаатым. Иккиһинэн, музейгытын олус сэргээтим. XIX-с үйэтээҕи хаартыскалар, Өлүөхүмэ баай атыыһыттарын маллара-саллара (оннооҕор французскай сервизкэ тиийэ), баай дьон бэчээттэрэ, анал типографияҕа оҥоһуллубут дьикти тыллаах-өстөөх рекламалар уо.д.а курдук олус интэриэһинэй экспонаттары сөҕө-махтайа көрдүм.

Аны туран Өлүөхүмэ каартата баар эбит. Каартаны анал картографическай үөрэҕэ суох дьон сиринэн хаама сылдьан, кээмэйдээн, сааһылаан оҥороллоро диэн сүрдээх улахан үлэттэн тахсыбыта буолуо. Оннооҕор билиҥҥи сайдыылаах үйэҕэ бу өрүстэр, үрэхтэр сүнньүлэрин барытын наардаан, суоттаан каартаҕа киллэрии анал үөрэхтээх картографтартан элбэх сыралаах үлэни эрэйэр.

Таҥара дьиэҕитин, часовня-ҕытын сөбүлүү көрдүм. Өлүө-хүмэ дьоно-сэргэтэ олус ала-маҕайдар, билиигэ-көрүүгэ тардыһыылаах дьонноро элбэхтэр эбит диэн үөрэ санаатым.

Онон инникитин да Арк-тическай институт Өлүөхү-мэ улууһун кытта ыкса си-бээстэһэн үлэлиэ диэн эрэнэ саныыбын. Оттон Өлүөхүмэ ыччатын биһиги институппутугар кэлэн үөрэнэн, Өлүөхүмэ культуратын, фольклорун салгыы сайыннарар дьон буолан тахсалларыгар ыҥырыам этэ.

 

З.СЕМЕНОВА.

 

Хаартыскаларга: Е.С.Серги-на; культура үлэһиттэрэ семинар кэмигэр.

Фотографии по теме
Комментарии 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Copyright © 2014 АУ Редакция газеты «Олекма» Хостинг от uCoz Design created by ATHEMES